U našem društvu, pa čak i kod nadležnih organa i sudova ni dan danas ne postoji znanje i jasan stav kojom brzinom je dopušteno voziti, koja su ograničenja brzine, na koji način se sve brzina može ograničiti i šta znači „prilagoditi brzinu uslovima puta“? Najveće dileme postoje oko dozvoljene brzine kretanja na lokalnim i magistralnim putevima.
Osnovni propisi koji se odnose na ograničenje brzine kreatnja na putevima su definisani Zakonom o osnovama bezbjednosti saobraćaja na putevima u BiH (u daljem tekstu „ZOBS“) i Pravilnikom o saobraćajnim znakovima i signalizaciji na putevima, načinu obilježavanja radova i prepreka na putevima i znakovima koje učesnicima u saobraćaju daje ovlašteno lice BiH (u daljem tekstu „Pravilnik“).
Na lokalnim i magistralnim putevima važi opšte ograničenje brzine od 80 km/h, osim ukoliko određenim saobraćajnim znakom brzina nije drugačije ograničena!
Osnovno pravilo jeste da svaki znak izričite naredbe pa i znak ograničenja brzine važi do prvog ukrštanja puteva ili do znaka prekida važenja znaka ograničenja brzine. To u praksi znači da svako ukštanje puteva, bez obzira na važnost puteva, predstavlja kraj ograničenja važenja znaka ograničenja brzine. Izuzetak od ovog pravila predstavljaju putevi koji su zapravo izlaz iz nečijeg dvorišta ili posjeda.
Primjer znaka ograničenja brzine
Osnovno pravilo važenje znaka ograničenja brzine u praksi ima dva najčešća izuzetka:
1. ukoliko se znak ograničenja brzine nalazi na istom stubu kao i znak za obilježavanje naseljenog mjesta. Tada ograničenje predviđeno tim znakom predstavlja ograničenje brzine na području cjelog naseljenog mjesta, osim ako na pojedinim putevima ili djelovima puteva u naseljenom mjestu nije drugim saobraćajnim znakom izražena druga naredba.
2. ukoliko se znak ograničenja brzine nalazi sa još nekim znakon sa promjenjivom porukom. Npr. to se često dešava u zonama škole u kojima postoje znakovi ograničenja brzine zajedno sa znakom vremenskog važenja, npr. od 07h-21h. To znači da ograničenje brzine važi samo u ovom periodu i to na dionici puta do prvog sljedećeg ukrštanja puteva ili do znaka prekida ograničenja brzine, u zavisnosti od konkretnog slučaja. Druga promjenjiva poruka može se odnositi na dionicu puta, pa tako npr. piše „u dužini od 3 km“ gdje taj znak ograničenja važi narednih 3 kilometra od postavljenog znaka. Treća promjenjiva poruka se može odnositi na vrstu motornog vozila. Postoje i ostale promjenjive poruke, ali je suština da one maraju biti jasno izražene.
Najčešće pitanje koja se postavljaju vezano za ograničenje brzine jeste koje je ograničenje brzine u naselju?
Odgovor na ovo pitanje podrazumjeva razumjevanje i razlikovanje određenih pojmova. Naselje i naseljeno mjesto su dva različita pojma. Znak „Naseljenog mjesta“ nije ujedno i znak „Naselja“. Prema ZOBS-u u naselju postoji ograničenje brzine od 50 km/h. Međutim, prema Pravilniku znak “Naselja” nije propisan, a na putevima u Bosni i Hercegovini nigdje nije postavljen znak „Naselja“. To znači da je ograničenje brzine u naselju, mrtvo slovo na papiru, tako da ograničenje od 50 km/h u naselju, u praksi ne postoji, iako je propisano ZOBS-om.
Primjer znaka naseljenog mjesta
Primjer znaka naselja
Drugo pitanje jeste šta, praktično, znači ograničiti brzinu kretanja uslovima puta?
Odgovor na drugo pitanje zavisi od aspekta posmatranja. Sa aspekta prekršajne odgovornosti ovo ograničenje ne postoji. Ne može niko dobiti prekršajni nalog niti može biti kažnjen iz razloga što nije prilagodio brzinu uslovima puta. Međutim, sa aspekta krivične i građanske odgovornosti ovo je i te kako važno ograničenje koje svaki učesnik u saobraćaju mora poštovati. Odgovornost za nastanaka saobraćjne nezgode se uvijek može u cjelosti ili djelimično pripisati vozaču koji nije prilagodio brzinu uslovima puta. Šta to znače “uslovi puta”? Ovo pitanje nema odgovor i u sudskoj praksi postoje dijamentralno različita tumačenja ovog pojma, gdje i sami vještaci saobraćajne struke različito tumače ovaj pojam. U biti, osnov za postojanje ovog ograničenje jeste da su redovni i idealni uslovi puta već predviđeni, te shodno tome upravljač puteva je dužan izvršiti ograničenje brzine. “Uslovi puta” u smislu ograničenja brzine bi trebali biti vanredni uslovi, zbog kojih brzina na određenoj dionici nije ograničena. To praktično znači da ukoliko je brzina ograničena na 60 km/h ona se odnosi na određenu dionicu puta samo ako je suv kolovoz, ako je dan ili dobra noćna osvjetljenost, ako nema gužve u saobraćaju, ako nema djece pored ili na putu, ako nema parkiranih automobila na ili pored puta, ako ne postoje radovi na ili pored puta i sl., a koji uslovi bi smanjili vidljivost, ograničili kretanje ili ograničili mogućnost reagovanja ili redovnog odvijanja saobraćaja. Dakle, utvrđivanje uslova puta predstavlja prvenstveno utvrđivanje da li na određenoj dionici puta postoje određene prepreke, vremenski uslovi i situacije koje nisu redovne i idealne za preglednost i reagovanje vozača. Nakon toga se utvrđuje u svakom pojedinačnom slučaju kojom brzinom se vozač trebao kretati da bi spriječio nastanak saobraćajne nezgode koja je u cjelosti ili djelimično posljedica utvrđenih uslova puta.
