Pravo na refundaciju troškova neinvazivnog prenatalnog testa (NIPT) u Republici Srpskoj posljednjih godina bilo je predmet brojnih izmjena, ali i različitog postupanja u praksi. Posebno su značajne promjene koje se primjenjuju na testove u 2026. godini, jer je izmijenjen način finansiranja i refundacije troškova.
Zbog toga se budućim majkama najčešće postavljaju tri pitanja: ko ima pravo na refundaciju prenatalnog testa, pod kojim uslovima i da li Fond zdravstvenog osiguranja Republike Srpske ima pravo da ograniči iznos refundacije?
Ko ima pravo na refundaciju prenatalnog testa?
Pravo na finansiranje odnosno refundaciju neinvazivnog prenatalnog testa ostvaruje se pod uslovima propisanim važećim Programom neinvazivnog prenatalnog testiranja iz krvi trudnice. Pravo na refundaciju nije bezuslovno pravo svake trudnice samo na osnovu činjenice trudnoće, već je potrebno da budu ispunjeni uslovi i medicinske indikacije predviđene Programom.
Jednu od kategorija predstavljaju trudnice starije od 35 godina, dok se kod mlađih trudnica pravo može ostvariti kada postoje odgovarajuće medicinske indikacije. Zbog toga je prije obavljanja testa važno provjeriti da li trudnica ispunjava uslove prema Programu koji se primjenjuje u konkretnom slučaju.
Kako se ostvaruje pravo na refundaciju?
Način ostvarivanja prava na NIPT značajno je izmijenjen.
Prema modelu koji se primjenjuje u 2026. godini, trudnica koja ispunjava propisane uslove obavlja i plaća prenatalni test, a nakon toga podnosi zahtjev Fondu zdravstvenog osiguranja Republike Srpske za refundaciju troškova. Uz zahtjev je potrebno dostaviti propisanu dokumentaciju kojom se dokazuje ispunjenost uslova i nastanak troška. Posebno je važno sačuvati medicinsku dokumentaciju, račun za obavljeni prenatalni test i dokaz o izvršenom plaćanju, te zahtjev za refundaciju podnijeti u propisanom roku.
Da li se prenatalni test mora uraditi u Republici Srpskoj?
Ovo pitanje je u ranijem periodu predstavljalo jedan od značajnijih problema u praksi.
Postojali su slučajevi u kojima su zahtjevi za refundaciju osporavani zbog toga što je prenatalni test urađen izvan Republike Srpske. Međutim, način finansiranja NIPT-a je izmijenjen, pa je sada omogućeno da trudnica, uz ispunjavanje propisanih uslova, izabere pružaoca usluge i nakon plaćanja testa podnese zahtjev za refundaciju.
Raniji način ostvarivanja prava na NIPT bio je i predmet postupka pred Konkurencijskim savjetom Bosne i Hercegovine. Rješenjem od 27.08.2025. godine utvrđeno je da su Fond zdravstvenog osiguranja Republike Srpske i Univerzitetski klinički centar Republike Srpske donošenjem i primjenom programa NIPT-a za 2023, 2024. i 2025. godinu zaključili zabranjeni sporazum kojim je ograničena tržišna konkurencija. Konkurencijski savjet je posebno ukazao na ograničavanje izbora pružalaca NIPT usluga i dovođenje drugih privrednih subjekata u nepovoljniji položaj. Fondu je naloženo da programe uskladi sa Rješenjem i Zakonom o konkurenciji.
Koliko Fond refundira za prenatalni test?
Prema pravilima koja se primjenjuju za 2026. godinu, iznos koji Fond priznaje za refundaciju ograničen je pravilima utvrđenim Programom i odlukom o njegovom finansiranju, pri čemu je predviđen maksimalan iznos refundacije do 1.100 KM po trudnoći. To znači da stvarno plaćeni iznos prenatalnog testa i iznos koji Fond priznaje za refundaciju ne moraju biti jednaki.
Upravo ovdje nastaje jedno od najvažnijih pravnih pitanja:
Da li Fond može Programom, kao aktom niže pravne snage, ograničiti iznos zdravstvene zaštite koja je trudnicama garantovana Ustavom Republike Srpske?
Da li trudnica ima pravo na punu refundaciju prenatalnog testa?
Član 37. stav 3. Ustava Republike Srpske propisuje:
„Djeca, trudnice i stara lica imaju pravo na zdravstvenu zaštitu iz javnih prihoda, a druga lica pod uslovima utvrđenim zakonom.“
Ova ustavna odredba je od posebnog značaja jer Ustav trudnice izričito izdvaja kao kategoriju kojoj pripada pravo na zdravstvenu zaštitu iz javnih prihoda.
Naš pravni stav je da, ukoliko je neinvazivno prenatalno testiranje priznato kao pravo trudnice u okviru sistema zdravstvene zaštite, trošak te zdravstvene usluge treba u potpunosti da bude obezbijeđen iz javnih prihoda. Prema tome, smatramo da trudnica koja ispunjava propisane uslove za NIPT ima pravo na punu refundaciju opravdano i stvarno nastalih troškova prenatalnog testa, a ne samo na iznos do limita određenog Programom.
Može li Program Fonda ograničiti pravo garantovano Ustavom?
Član 108. Ustava Republike Srpske propisuje da zakoni, statuti, drugi propisi i opšti akti moraju biti u saglasnosti sa Ustavom. Program neinvazivnog prenatalnog testiranja predstavlja akt niže pravne snage.
Prema našem pravnom shvatanju, takvim aktom moguće je urediti način ostvarivanja prava, potrebnu dokumentaciju, postupak i druga pitanja sprovođenja Programa, ali se njime ne može umanjiti suština prava koje trudnicama garantuje Ustav Republike Srpske.
Ukoliko stvarni i opravdani trošak prenatalnog testa iznosi više od iznosa koji Fond priznaje, razlika ostaje na teret trudnice. Upravo se zbog toga postavlja pitanje da li takvo ograničenje u stvarnosti znači da se dio troškova zdravstvene zaštite trudnice, suprotno ustavnoj garanciji da se zdravstvena zaštita trudnica obezbjeđuje iz javnih prihoda, prenosi na samu trudnicu.
Naš stav je da se Programom, kao aktom niže pravne snage, ne može ograničiti pravo koje trudnici pripada na osnovu Ustava Republike Srpske, te da postoji pravni osnov da trudnica zahtijeva refundaciju punog iznosa opravdano nastalih troškova prenatalnog testa.
Šta o punoj refundaciji kaže sudska praksa?
Kod ovog pitanja potrebno je napraviti važnu razliku između pravnog stava koji zastupamo i trenutnog stanja sudske prakse. Sudska praksa okružnih sudova u Republici Srpskoj u ovom trenutku nije ujednačena.
U pojedinim upravnim sporovima prihvaćena je pravna argumentacija u korist trudnica, dok su u drugim predmetima pojedine sudije Okružnih sudova zauzeli drugačiji stav u pogledu mogućnosti ograničavanja iznosa refundacije. Zbog toga trenutno ne postoji jedinstven stav sudske prakse prema kojem svako ograničenje refundacije prenatalnog testa predstavlja povredu Ustava.
Međutim, podijeljena sudska praksa ne mijenja naš pravni stav da ustavna garancija zdravstvene zaštite trudnica iz javnih prihoda predstavlja pravni osnov za zahtjev za punu refundaciju opravdano nastalih troškova prenatalnog testa. Za dalje razjašnjenje ovog pitanja posebno će biti značajan stav Vrhovnog suda Republike Srpske, koji bi trebalo da doprinese ujednačavanju sudske prakse u pogledu odnosa između ustavnog prava trudnica i ograničenja refundacije propisanih Programom.
Šta učiniti ako Fond refundira samo dio troškova?
Ukoliko Fond odbije zahtjev za refundaciju ili prizna iznos manji od stvarno i opravdano plaćenog iznosa prenatalnog testa, potrebno je pažljivo analizirati rješenje.
Posebno treba provjeriti pravni osnov na kojem je ograničenje izvršeno, Program koji je primijenjen, datum obavljanja testa, ispunjenost propisanih uslova i način na koji je Fond utvrdio priznati iznos. Protiv odluke Fonda moguće je koristiti pravna sredstva propisana zakonom, a nakon donošenja konačnog upravnog akta, kada su ispunjeni zakonski uslovi, moguće je pokrenuti i upravni spor pred nadležnim sudom.
U odgovarajućem postupku moguće je otvoriti i pitanje odnosa Programa kao akta niže pravne snage prema članu 37. stav 3. Ustava Republike Srpske, odnosno pitanje da li se ograničavanjem iznosa refundacije dio troškova zdravstvene zaštite trudnice nedopušteno prenosi na samu trudnicu.
Posebno je važno voditi računa o pouci o pravnom lijeku i rokovima navedenim u konkretnom rješenju.
Zašto je važna godina u kojoj je prenatalni test urađen?
Pravila finansiranja i ostvarivanja prava na NIPT mijenjala su se tokom prethodnih godina. Zbog toga pravni položaj trudnice koja je prenatalni test obavila 2024. ili 2025. godine ne mora biti isti kao položaj trudnice koja test obavlja u 2026. godini. Prilikom pravne analize potrebno je utvrditi koji Program i koja pravila finansiranja su važili u relevantnom periodu. Ovo je posebno značajno u predmetima u kojima se osporava odluka Fonda o odbijanju zahtjeva ili visini priznate refundacije.
Zaključak
Trudnice koje ispunjavaju propisane uslove mogu ostvariti pravo na refundaciju troškova neinvazivnog prenatalnog testa iz sredstava Fonda zdravstvenog osiguranja Republike Srpske. Važećim Programom utvrđeni su uslovi i iznos koji Fond priznaje, ali ostaje otvoreno pravno pitanje da li se podzakonskim aktom može ograničiti finansiranje zdravstvene zaštite koja je trudnicama garantovana članom 37. stav 3. Ustava Republike Srpske.
Naš pravni stav je da trudnica koja ispunjava propisane uslove ima pravo na punu refundaciju opravdano i stvarno nastalih troškova prenatalnog testa i da se to pravo ne može ograničiti Programom kao aktom niže pravne snage.
Istovremeno, sudska praksa okružnih sudova u Republici Srpskoj o ovom pitanju trenutno nije ujednačena, zbog čega će za dalje ujednačavanje prakse biti posebno značajan stav Vrhovnog suda Republike Srpske. Ukoliko Fond odbije zahtjev ili ne prizna puni iznos opravdano nastalih troškova, preporučljivo je blagovremeno izvršiti pravnu analizu rješenja i, ukoliko za to postoje pravni razlozi, koristiti raspoloživa pravna sredstva.
Pravni izvori
Rješenje Konkurencijskog savjeta Bosne i Hercegovine od 27.08.2025. godine, u dijelu koji se odnosi na programe neinvazivnog prenatalnog testiranja za 2023, 2024. i 2025. godinu.
Ustav Republike Srpske, naročito čl. 37. i 108;
Zakon o obaveznom zdravstvenom osiguranju Republike Srpske;
Zakon o zdravstvenoj zaštiti Republike Srpske;
Program neinvazivnog prenatalnog testiranja iz krvi trudnice za 2026. godinu, „Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 96/25;
Odluka o načinu finansiranja Programa neinvazivnog prenatalnog testiranja iz krvi trudnice za 2026. godinu, „Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 105/25;
Zakon o konkurenciji Bosne i Hercegovine;
