Da li trudnice u Republici Srpskoj imaju pravo na refundaciju troškova, koji su uslovi, u kojim situacijama i u kom obimu?
Odgovor na prvo pitanje je pozitivan, sve trudnice u Republici Srpskoj imaju pravo na refundaciju troškova!!!
Osnovni uslovi za refundaciju troškova jesu da trudnica ima uputnicu ginekologa, koji joj vodi trudnoću, fakturu – račun za vršenje prenatlnog testa, dokaz o uplati, odnosno uplatnicu ili bankarski izvod iz kog se vidi da je uplaćen test i da je zahtjev za refundaciju troškova podnijet najkasnije 1 godinu od izvršene uplate.
Prvi problem, koji se u praksi dešava, vezan je za činjenicu gdje se test radi? Fond zdravstvenog osiguranja Republike Srpske (u daljem tekstu FZORS) je veoma često i bez ikakvog zakonskog uporišta odbijao trudnice koje urade test u inostrantvu, a ne u Republici Srpskoj. Obzirom na činjenicu, da zdravstvene ustanove u Republici Srpskoj nisu u mogućnosti da izvrše sve ili određene vrste prenatalnih testova, to je pravo svake trudnice da uradi test tamo gdje može, odnosno u konkretnom slučaju bilo gdje u inostranstvu, a obaveza FZORS jeste da nadoknadi troškove koje je trudnica imala da bi taj test bio urađen. Sudska praksa je stala na stranu trudnica i u svim sudskim presudama je priznala pravo na refundaciju troškova urađenog testa u inostranstvu. Posljednjim izmjenama Programa neinvanzivnog testiranja iz krivi, pravo na naknadu troškova urađenog prenatalnog testa u inostranstvu je postalo nesporno, tako da najvjerovatnije u budućnosti iz ovog razloga FZORS neće odbijati zahtjeve za refundaciju troškova.
Drugi i najčešći problem koji se javlja u praksi jeste u kom obimu se refundiraju troškovi urađenog prenatalnog testa. Do sada to pitanje inicijalno nije bilo riješeno, pa je FZORS bez ikakvog uporišta u zakonu proizvoljno određivao u kom obimu, a nekad i procentu, će nadoknaditi troškove urađenog prenatalnog testa. Nakon toga izmjenom Programa neinvazivnog prenatalnog testiranja 2024. godine Upravni odbor FZORS je bez ikakvog zakonskog uporišta, definisao i ograničio naknadu troškova na iznos od 700 KM. Posljednjim izmjenama Programa neinvazivnog prenatalnog testiranja iz 2025. godine, koji važi za urađene testove 2025. i 2026. godine, FZORS ograničava refundaciju troškova urađenog prenatlnog testa na 90% stvarnog troška uz maksimalni iznos od 1.100 KM po trudnoći.
Svi ovi podzakonski akti – „programi“ i sve odluke FZORS kojima se djelimično refundira trošak uz navedena ograničenja, su nezakoniti i protivustavni!!!
Član 37. stav 3 Ustava Republike Srpske izričito propisuje:
„Djeca, trudnice i stara lica imaju pravo na zdravstvenu zaštitu iz javnih prihoda, a druga lica pod uslovima utvrđenim zakonom.“
Ovo znači da se trudnicama zdravstvena zaštita obezbjeđuje:
- direktno iz javnih sredstava,
- bez dodatnih ograničenja,
- bez procentualnih umanjenja,
- bez limitiranja iznosa koji može biti refundiran.
Dakle, trudnica koja je platila prenatalni test ostvaruje pravo na potpuni povrat stvarno nastalih troškova, a ne samo na 90% ili maksimalno 1.100 KM. Pravni osnov za ovakav stav je zasnovan na hijerarhiji zakonskih propisa – Ustav je iznad svih zakonskih i podzakonskih akata. Obzirom da su programi neinvanzivnog prenatalnog testiranja i odluke Vlade RS propisi nižeg pravnog ranga, njima se ne mogu ograničiti prava garantovana Ustavom RS i Ustavom BIH. Svako ograničavanje ustavnog prava trudnica na punu zdravstvenu zaštitu predstavlja nezakonito umanjenje prava osiguranih lica i osnov za pokretanje pravne zaštite, uključujući upravni spor.
Šta trudnice mogu, odnosno moraju uraditi?
Ukoliko Fond izvrši refundaciju u iznosu manjem od stvarno plaćenog:
- moraju podnijeti žalbu u roku od 15 dana od prijema prvostepenog rješenja,
- moraju podnijeti tužbu u roku od 30 dana od dana prijema drugostepenog rješenja.
Dosadašnja sudska praksa u Republici Srpskoj ide u prilog trudnicama, potvrđujući da ograničavanje refundacije zdravstvenih troškova nije dozvoljeno i protivustavno, kada se radi o ustavom zaštićenoj kategoriji lica.
Pored navedenih, u praksi, se dešavaju i drugi problemi vezani za refundaciju troškova urađenog prenatalnog testa, zato preporučujemo da se svaka trudnica i prije nego što krene u proceduru testiranja obrati svom advokatu ili advokatu koji je specijalizovan za ovu vrstu pravnih pitanja. Ukoliko je trudnica već uradila test, opet, predlažemo da se obrati svom advokatu ili advokatu koji se bavi ovom vrstom predmeta, kako bi blagovremeno zaštitila svoja prava i ostvarila puni povrat stvarno nastalih troškova.
